
این فایل pdf در 32 صفحه و 21 فصل، خلاصه کتاب پنجمین فرمان(خلق سازمان یادگیرنده)، تألیف پیتر سنگه و ترجمه حافظ کمال هدایت و محمد روشن می باشد.
پنجمین فرمان(خلق سازمان یادگیرنده)

این فایل pdf در 32 صفحه و 21 فصل، خلاصه کتاب پنجمین فرمان(خلق سازمان یادگیرنده)، تألیف پیتر سنگه و ترجمه حافظ کمال هدایت و محمد روشن می باشد.
احتمالا اتمسفر حال حاضر زمین آن اتمسفر اولیه نیست . اتمسفر جاری ما را شیمیدانهای اتمسفر اکسیداسیون می خوانند ،در حالیکه اتمسفر اولیه را شیمیدانها اتمسفر در حال کاهش می خواندند. مشخصا گویا اتمسفر اولیه در بر دارنده اکسیژن نبوده است.
ترکیب اتمسفر
اتمسفر اولیه ممکن است مشابه ترکیب سحابی خورشیدی 0توده های عظیم گاز و گرد و غبار ما بین فواصل ستارگان راه شیری) و نزدیک به ترکیب حاضر سیاره های بزرگ گازی بوده است ، اگر چه این بستگی به جزئیات فشرده شدن سیارات از سحابی های خورشیدی دارد. آن اتمسفر در فضا گم شده بود و با گاز خارج خارج شده از پوستر و یا (در برخی از تئوریهای اخیر ) بیشتر اتمسفر ممکن است از برخوردهای دنباله دارها و دیگر مواد با فشار بخار زیاد جابجا شده است. اکسیژن موجود در اتمسفر که جزء خصوصیات ان است بوسیله گیاهان تهیه شده است. (خزه دریایی سبز – آبی و یا سیانو باکتری ) بنابراین ، ترکیب حال حاضر اتمسفر شامل 7960 نیتروژن ، 25% اکسیژن و 1% گازهای دیگر می باشد.
لایه های اتمسفر
همانند آنچه در مشکل زیر نشان داده است ممکن است اتمسفر زمین به چندین لایه مجزا تقسیم بشود.
لایه های اتمسفر زمین
تروتسفر : تروتسفر جایی است که همه آب و هواها واقع می شوند. آن منطقه بالا و پایین رفتن بسته های هوا می باشد. فشار هوا در بالای تروتسفر فقط 100% سطح دریا می باشد. منطقه حائل نازکی بین تروتسفر و لایه بعدی وجود دارد تروپوپاز خوانده می شود.
لایه ازن و استراتوسفر : در بالای تروپسوسفر ، استراتوسفر قرار دارد که جریان هوایی تقریبا افقی است. لایه نازک ازن در استراتوسفر بالایی دارای فشردگی بالایی از ازن است. که به شکل اکسیژن یافته است. وظیفه اصلی این لایه جذب اشعه ماوراء بنفش خورشید است. تشکیل این لایه یک وضعیت حساس است. از آنجایی که فقط می تواند ازن شکل گیرد و از جریان شدید اشعه ماوراء بنفش و از رسیدن آن به سطح زمین جلوگیری به عمل آورد که که اکسیژن تولید شده باشد. که این اشعه برای سیر تکاملی یک خطر محسوب می شود. در حال حاضر این نگرانی وجود دارد که ترکیبات فلئور کربن ساخته دست بشر ممکن است لایه ازن را از بین ببرد. و همچنین برای نتایج مهلکی که برای آینده زندگی بشر رخ می دهد نگرانی هایی موجود است.
مزوسفر و یونوسفر
در بالای استراتوسفر مزوسفر است و در بالای آن نیز یونوسفر (یا ترموسفر ) است که خیلی از اتمها یونیزه شده اند. (یا الکترونها را از دست داده اند و یا با آنها تقویت شده اند بنابراین دارای بار الکتریکی خالص هستند). یونوسفر خیلی نازک است اما جایی است که شفق قطبی رخ می دهد و مسئولیت جذب پر انرژی ترین فوتون ها از خورشید را بر عهده دارد. از وظایف دیگر آن انعکاس امواج رادیویی که بدان وسیله ارتباطات رادیویی دور و بر را ممکن می سازد می باشد. ساختار یونوسفر بوسیله باد ذره باردار شده خورشیدی (باد سحابی) قویا تحت تاثیر قرار می گیرند ، که به نوبت بوسیله سطح فعالیت خورشیدی کنترل می شوند. یک اندازه از ساختار یونوسفر چگالی الکترون آزاد است ، که شاخصی از میزان یونیزاسیون است. در اینجا نقشه های شمارش چگالی الکترون یونوسفر برای ماههای 1957 تاکنون موجود است. این شبیه سازی های متغیر با ماه یونوسفر را برای سال 1995 (دوره ای از فعالیت خورشیدی بالا با لکه های خورشیدی زیاد) و 1996 (دوره ای از فعالیت خورشیدی کم با لکه های خورشیدی کم ) مقایسه کنید.
چگالی الکترون : انیمیشن های مجاور تغییرات یونوسفر در ماه را در دو سال متفاوت شبیه سازی می کند.
1- (تصویر بالایی ) سال 1990 که دوره فعالیت های خورشیدی بالا با لکه های خورشیدی زیاد است(150)
2- (تصویر پایینی ) سال 1996، که دوره فعالیت خورشیدی پایین با لکه های خورشیدی کم (10) می باشد. رسم ها شمارش چگالی الکترون را نشان می دهد که شاخص مقدار یونیزاسیون در اتمسفر هستند. زردها و قرمزها یونیزاسیون بزرگتر و آبی ها و سبزها یونیزاسیون کوچکتر را نشان می دهند. به تفاوت های ذاتی متفاوت در این دو انیمیشن توجه کنید ، با یونیزاسیون جوی قوی تر در تصویر بالایی (خورشید فعال سال 1990) نسبت به تصویر پایین تر (خورشید کامل سال 1996)
تصاویر مجاور بر اساس نقشه های شمارش چگالی الکترون یونوسفر برای ماههای سال 1957 تا بحال هستند. انیمیشن های بیش تر را می توانید در راهنمای NOAA (آژانسی در ساختمان تجارت که نقشه اقیانوسها را ترسیم می کند و از منابع حیاتی آنها محافظت می کند) بیابید. به تفاوتهای ذاتی میان این دو انیمیشن توجه کنید که مرتبط با تاثیر قوی فعالیت خورشیدی روی ساختار یونوسفر زمین است.
ترکیبات اتمسفر
هوا مخلوطی از گازهای مختلف است. گر چه اتمسفر زمین ظاهرا به دلیل ماهیت گازی شکل خود بی وزن به نظر میرسداما در واقع دارای جرمی به مقدار تن می باشد. به استثنای بخار آب نسبت اختلاط گازهای تشکیل دهنده هوا تا ارتفاع 60 کیلومتری تقریبا ثابت است. حدود 99 درصد حجم هوای زمین را دو گاز عمده ازت و اکسیژن تشکیل می دهد که ازت 78 درصد ، پیکره اصلی اتمسفر زمین می باشد بعد از آن اکسیژن قرار دارد و سایر گازها فقط یک درصد حجم آن را شامل می شوند. جدول گازهای تشکیل دهنده اتمسفر را در یک هوای خشک (بدون بخار آب و آلاینده ها) به صورتهای حجمی و جرمی نشان می دهد که معمولا تقسیم بندی حجمی آن متداولتر است. اگر سهم بخار آب موجود در اتمسفر را نیز در این تقسیم بندی دخالت دهیم این نسبتها ثابت نخواهد بود زیرا دمای لایه های پایین جو همیشه در حال تغییر بوده و با رسیدن دما به نقطه میعان و تبدیل بخار به مایع ، درصد حجمی بخار آب در جو تغییر خواهد کرد. در مقیاس جهانی به طور متوسط یک درصد حجم اتمسفر زمین را بخار آب تشکیل می دهد ، اما عملا ممکن است در یک مکان ، هوا فاقد بخار آب و در نقطه دیگر تا 4 درصد بخار آب وجود داشته باشد. گر چه وزن مولکولی بخار آب از وزن سایر عناصر تشکیل دهنده جو کمتر است ، با این وجود بخار آب عمدتا در لایه های پایین جو متمرکز می باشد. بیشترین مقدار بخار آب در لایه مجاور سطح زمین بوده و با افزایش ارتفاع به شدت از میزان آن کاسته می شود. بالا بودن مقدار بخار آب در نزدیکی سطح زمین به دو علت است یکی به دلیل وجود اقیانوسها که منبع اصلی تامین بخار آب است و دیگری سرد بودن لایه های فوقانی جو که مانع از نفوذ و نگهداشت بخار آب می شود.
جالب است بدانیم که مقدار دی اکسید کربن موجود در اتمسفر زمین در طول سالهای گذشته اندکی افزایش پیدا کرده است. داده های مربوط به اندازه گیری میزان در هوا از سال 1860 تا 1950 نشان می دهد. که از سال 1900 به بعد در طی 50 سال 9 درصد بر مقدار گاز کربنیک هوا افزوده شده است.
بخشی از این افزایش به دلیل مصرف زیاد سوختهای فسیلی است که نتیجه آزاد شدن گاز است . روند افزایشی گاز در سالهای اخیر (از 1950 تا سال 2000 ) شدیدتر بوده است. که پاره ای از ناهنجاریهای اقلیمی به آن نسبت داده می شود.
ترکیب حجمی و جرمی هوای خشک
نوع گاز درصد حجمی درصد جرمی
ازت 084/78 75151
اکسیژن 946/20 15/23
آرگون 934/0 28/1
دی اکسید کربن 033/0 046/0
ساختمان و ترکیبات
جو را تشکیل از یک سری لایه جداگانه می توان در نظر گرفت که با چگونگی دمای هوا در ارتفاعات مختلف از یکدیگر جدا می شوند. برای یک جو استاندارد ، این لایه ها تقریبا به ترتیب زیر از یکدیگر تفکیک می شوند. شکل (1-1) با ضخامت های متوسط.
ورد سپهر : لایه بسیار متغیر که به طور متوسط ارتفاع آن از حدود 8 کیلومتر در قطب تا 16 کیلومتر در استوا تغییر می کند. این تغییرات تابعی از زمان و مکان می باشد.
وردایست: مرز بین ورد سپهر و پوش سپهر است که شیب تغییرات دما در آن تغییر جهت می دهد.
پوش سپهر : از مرز وردایست تا ارتفاع 47 کیلومتر.
پوش ایست: از انتهای پوش سپهر تا 52 کیلومتر.
میان سپهر : از 52 کیلومتر تا 83 کیلومتر.
میان ایست: تا ارتفاع 93 کیلومتری از سطح زمین.
گرم سپهر : از ارتفاع 93 کیلومتری به بالا.
لازم به توضیح است که لایه های فوق از نظر ضخامت و تغییرات دما تا حدودی به عرض جغرافیایی محل بستگی داشته است.
بیشترین توجه هواشناسها بر روی ورد سپهر متمرکز است زیرا اغلب فعل و انفعالاتی که ما آنها را تغییرات هوا می نامیم در این لایه صورت می گیرد. می توان گفت که تقریبا تمامی ابرها و تحقیقا تمامی بارندگیها و همچنین طوفانها در این ناحیه از جو متولد می شوند. این امر باعث شده است که ورد سپهر را کره هوا بنامند.
قسمت اعظم ضخامت جو در اطراف زمین از مخلوط گازهای دایمی تشکیل شده است که هوای خشک نامیده می شوند. هوا و دیگری نیز در جو وجود دارند که مقدار آنها متغیر است.
این مواد شامل : بخار آب ، مواد آلی و معدنی از قبیل گرد و غبار ، دود و سایر آلوده کننده هایند. هواغی خشک خالص که کاملا شفاف و بدون بو است از 78% نیتروژن ، 21% اکسیژن ، 1% آرگون و 3% دی اکسید کربن و مقداری از گازهای دیگری همچون هیدروژن ، ازن ، نئون و... تشکییل شده است.
از این گازها دایمی جو، دی اکسید کربن به علت جذب برخی از تشعشعات ساطع شده از زمین و تابش مجدد آنها به طرف زمین از اهمیت اقلیمی خاص برخوردار است. این گاز به طور پیوسته توسط سبزینه ها تنفس و توسط جانوران تولید می شوند. با سوختن برخی از مواد فسیلی ، فعالیت آتشفشانها و استهلاک خاک نیز مقادیر زیادی از این گاز تولید می شود.
بخار آب نیز که شفاف و بی بو است حجم بسیار متغیری را در جو به خود اختصاص می دهد. این حجم از تقریبا صفر در نواحی مرتفع و سرد جو تا حدود 3تا 4% حجم کل هوا در نزدیک سطح و در نواحی گرم و مرطوب تغییر می کند. از آنجا که بخار از طریق تبخیر آب در سطوح خشکی و دریا به آسمان می رود ، به ناچار در نواحی کم ارتفاع سطح زمین تجمع می یابد . اهمیت بخار آب بیشتر از آن چیزی است که درصد حضور آن نشان می دهد زیرا نه تنها باعث ایجاد ابر و بارندگی می شود بلکه مقدار زیادی از اشعه خورشید و اشعه ساطع شده از سطح زمین را جذب و یا پراشیده می کند. علاوه بر این مقدار زیادی گرما که جهت تبخیر مورد استفاده قرار گرفته است در زمان میعان دوباره در جو آزاد می شود. بنابراین می توان از بخار آب به عنوان عامل اصلی انتقال انرژی در جو نام برد. جو از طریق برخی از خواص شیمیایی و فیزیکی گازهای تشکیل دهنده خود می تواند انرژی خورشیدی تابش شده به سمت زمین را نیز کنترل کند. برای مثال گاز ازن که بیشترین غلظت را در فاصله 20 تا 35 کیلومتری از سطح زمین دارد به عنوان یک سپر محافظ در مقابل اشعه کشنده فوق بنفش خورشید عمل می کند. برخی از ناخالصی های موجود در جو نقش بسیار مهمی در تشکیل ابر و ایجاد بارندگی ایفا می کنند. این ذارت ناخالصی در هوا باعث می شوند که ذرات آب در روی آنها به مایع تبدیل شده و هسته ای برای این فرایند باشند.
لایه دیگری که در تعریف های فوق بیان نشده و از نظر مخابرات دارای اهمیت است لایه یون سپهر نام داشته و در ارتفاع بین 80 تا 400 کیلومتری قرار می گیرد. در این لایه اتمهای نیتروژن و اکسیژن با جذب طول موجهای کوتاه اشعه خورشیدی یونیزه می شوند. در نتیجه ضخامت این لایه در طول روز بیشتر از ضخامت آن در طول تاریکی است.
از نظر الکتریکی یون سپهر به سه لایه اصلی F,E,D تقسیم می شود. در هر حال ، یون سپهر اثر چندانی در تغییرات هوا ندارد و تنها تاثیری که ممکن است در زندگی روزمره ما داشته باشد اثر آن بر روی بر روی دریافت امواج رادیویی می باشد. برای توضیح بیشتر این موضوع ، استفاده از رادیو را در شب و روز مثال می زنیم. بدین ترتیب که ایستگاهی را که در شب به راحتی و وضوح دریافت می کنید. در طول روز قادر به دریافت علایم آن ایستگاه نخواهید بود. علت این در لایه F یون سپهر می باشد. بدین ترتیب که این لایه که در طول شب و روز وجود دارد مسئول بازتاب امواج AM رادیو می باشد. از طرف دیگر این امواج توسط لایه D که فقط در طول روز وجود دارد جذب می شوند. در نتیجه این امواج تنها در طول شب قادر به رسیدن به لایه F و بازتاب بر روی آن هستند.
چگالی و فشار
از آنجا که گازهای موجود در جو تراکم پذیرند با افزایش ارتفاع او در نتیجه کم شدن فشار هوا مطابق قانون هیدرواستاتیک چگالی هوا کاهش می یابد. بدین ترتیب می توان گفت که 75% جرم هوا در ناحیه ورد سپهر متمرکز است در سطح آبهای آزاد فشار استاندارد جو برابر با 2/1013 هکتو پاسکال است. البته لازم به توضیح است که نیروی ناشی از این فشار از جهات مختلف بر بدن اثر کرده یکدیگر را خنثی می کنند و در نتیجه آسیبی به بدن وارد نمی شود. با افزایش ارتفاع ، فشار هوا کاهش می یابد. (شکل 1-2)
دما
دما در ورد سپهر اغلب با افزایش ارتفاع کاهش می یابد. شیب خط در شکل 1-1 آهنگ این کاهش را نشان می دهد. از آنجایی که این شیب به دمای هوا بستگی دارد بنام آهنگ کاهش دمای محیط (ELR) معروف شده است. برای شرایط یک جو استاندارد که در آن دمای سطح C15 می باشد. ELR برای 6/5C در هر یک کیلومتر است. بدین معنی که به طور متوسط با هر کیلومتر صعود6/5C دما کاهش می یابد. لایه ورد ایست که حد فاصل بین ورود سپهر و پوش سپهر است با ELR برابر با یا کمتر معرفی می شود. در یک جو استاندارد ، موقعیت وردایست در ارتفاع 12 کیلومتری تعریف می شود ولی در شرایط واقعی این ارتفاع 12 کیلومتری تعریف می شود ولی در شرایط واقعی این ارتفاع از 16 کیلومتر در نواحی مدار گانی تا حدود 9 کیلومتر در نواحی قطبی متغیر است. گهگاه ارتفاع می افتد که در لایه های کم عمق از ورد سپهر دما با ارتفاع افزایش می یابد. این وضعیت را که در آن elr منفی است(وارونگی دما) می نامند. که اغلب در فصل زمستان و نزدیک سطح خشکی زمین در اثر تابش شبانه ایجاد می شود.
ساختمان عمودی اتمسفر
فشار اتمسفر : عبارت است از وزن ستون عمودی از هوا در بالای محلی معین و نسبت به ارتفاع کاهش می یابد. هر قدر بالاتر می رویم از سرعت رقیق شدن هوا کاسته می شود. حجم اتمسفر متراکم در جهت عمودی و حجم آن در جهت افقی یکسان نیست. طبق محاسبه روی کره ای به قطر یک متر قسمتی که مورد توجه جو شناسان است. تنها ایجاد اتمسفر متناسب می شود که معمولا آن را اتمسفر استاندارد می گویند.
درجه گرما و تقسیمات مهم اتمسفر
معمولا در عرض های متوسط از 11تا 12 کیلومتری کاهش درجه حرارت دفعتا قطع شده و گرما روبه افزایش می گذارد. آنجا یک گسستگی وجود دارد که به تروپوپوز معروف است و قسمت زیرین اتمسفر را که به تروپوسفر موسوم است محدود می کند.
تروپوسفر :
در مجاورت سطح زمین تا 2یا3 کیلومتر منحنی های حرارتی بر حسب نواحی هوایی که حکمفرماست حالات متغیری به خود می گیرند به دلیل وجود هوای آشفته این قسمت از اتمسفر را طبقه آشفته گویند زیرا در اثر مالش در روی پوشش نباتی و به خصوص در روی موانع ناهمواری ها گرد بادهای متعددی ایجاد می شود ولی در صورت آرام بودن هوا اختلاط آن نیز کمتر است و وضع منفی حرارتی در اکثر موارد به خصوص در صورت وقوع درجه حرارت معکوس که به صورت اعتای ویژه ای روی گرافیک درجه حرارت ظاهر می گردد متغیر است. طبقه زیرین در نتیجه اعمال مکانیکی گردبادها یا در نتیجه اثرات تشعشعی ناشی از پرتوافکنی زمین تحت تاثیر سطح زمین قرار گرفته طبقه جغرافیایی نامیده می شود. این طبقه در قسمت بالا به وسیله درجه حرارت معکوس ختم می شود. در این سطح آلودگی هوا گرد و غبار حاصله از خاک و قطرات زیر پوشش ابری متوقف می شوند. سطح مزبور را بطور عامیانه طبقه آلوده می نامند. به طرف بالا تا مرز تروپوسفر از اتمسفر آزاد بسیار زلال و یکنواخت تشکیل یافته است.
تروپوپز
مرز فوقانی تروپوسفر است که در عرض جغرافیایی معین سطح متوسط آن ثابت نیست و خیل کم تغییر می کند. معمولا ارتفاع آن در تابستان بیشتر از زمستان است اختلاف فصلی 1 تا5/1 کیلومتر تجاوز نمی کند ولی تغییرات ارتفاع تروپوپز در جهت نصف النهاری خیلی زیاد است به طوری که از کمتر از 6 کیلومتر در قطب تا 18 کیلومتر در استوا دیده شده است. در تروپوسفر ضخیم استوا کاهش درجه حرارت نسبت به ارتفاع بیشتر از تروپوسفر نازک قطب است. به همین علت حد متوسط درجه حرارت در سطح تروپوپز و یا در استراتوسفر زیرین نواحی استوایی نسبت به استراتوسفر زیرین نواحی قطب کمتر است. 80یا 85 درجه سانتی گراد در مقابل 45 تا 50 درجه سانتی گراد در عرض های متوسط که تروپوپز در ارتفاع 11 یا 12 کیلومتری جایگزین می شود درجه حرارت در حدود 55 تا 60 درجه سانتی گراد است. به طور کلی توزیع جغرافیایی درجه حرارت در سطح تروپوپز در جهت عکس پراکندگی آن در سطح زمین است.
استراتوسفر
این طبقه بیشتر از 60 کیلومتر ضخامت دارد و هوای روشن به خشک و بدون ابری را دارا می باشد. جابجایی هوا در استراتوسفر گاهی خیلی سریع بوده و طبقات هوا اکثرا در جهت افقی و در روی هم حرکت می کند.
رطوبت اتمسفر
در تروتروپوسفر هوا خشک نیست و پیوسته قسمت نسبتا مهمی از آب را به صورت گاز یعنی بخار آب (غیر قابل دید) دارا می باشد. از عوامل موثر در تنظیم تبخیر در مرحله اول درجه حرارت و تشعشع مستقیم آفتاب را باید در نظر گرفت به طوری که تغییر حالت فیزیکی آب مستلزم رسیدن کالری حرارت قابل ملاحظه ای است. سپس رطوبت اتمسفر در تنظیم تبخیر دخالت می کند و در نتیجه سرعت باد که موجب تهدید هوا می شود . هوا یمرطوب را جانشین هوای خشک کرده و می تواند بخار آب را آزاد نماید بالاخره فشار یکی دیگر از عوامل موثر به شمار می آید به طوری که هر قدر کم باشد تبخیر به همان اندازه بیشتر خواهد بود. تبخیر مقداری از انرژی کالریفیک را مصرف کرده و موجب سرد شدن هوا می شود در صورتی که نسیم معکوس یعنی تراکم (گذر از حالت گازی به حالت مایع ) باعث رهایی مقداری از انرژی شد. در نتیجه درجه گرما افزایش می یابد. (حرارت مخفی تراکم)
پایداری و ناپایداری در جهت عمودی
گرادیان حرارتی اتمسفر در جهت عمودی از ترکیب عوامل تشعشعی و مبادله گرما در اثر تماس و به ویژه اختلاط حاصل می شود. گرادیان حرارتی که به وسیله سوندارهای متعدد به دست می آید در تروپوسفر به خصوص در اتمسفر آزاد تقریبا ثابت است مقدار متوسط آن در حدود 5/6 درجه سانتی گراد در 1000 متر ارتفاع است. گرادیان ؟ اتمسفر ممکن است بر حسب موارد کمتر یا بیشتر از میزان سرد شدن (گرم شدن) پوسته هوایی می باشد. که در طول عمودی جابجا می شود از اختلاط درجه حرارت و در نتیجه تراکمی که بدین ترتیب حاصل می شود پایداری و ناپایداری هوا صورت می گیرد.
حرکات جانبی اتمسفر
اگر چه در نقاط مختلف کره زمین اختلافات فشار اتمسفر در جهت افقی از اختلاف فشار در جهت عمودی کمتر است ولی جابجایی افقی هوا از نظر وسعت و سرعت خود نسبت به حرکات عودی برتری دارد (به نسبت 100تا 1000بریک) چرا که وجود اندکی رطوبت در طبقه اتمسفر باعث می شود که هوا در اثر سنگینی به سوی پایداری کشیده شود.
1- میدان فشارهای اتمسفری : پراکندگی فشار در سطح کره زمین – اگر بخواهیم نقشه تغییرات افقی فشار را یعنی میدان فشار را در سطح کره زمین ترسیم کنیم باید از دو عامل مختل کننده آن صرف نظر کنیم :1- عامل ارتفاع 2- عامل نوسانات نیم روزانه فشار
عامل ارتفاع : برای این کار کافیست که کاهش فشار را میدان فشار را درارتفاعات میزان و مقدار آن بر مبنای سطح دریا محاسبه کرد.
3- که به تغییرات روزانه درجه حرارت بستگی داشته و به ویژه در نواحی بین المدارین محسوس است بدین ترتیب از روی مقادیر به دست آمده می توان ازوبار (خطوط هم فشار را در روی نقشه ترسیم کرد این بر حسب کم و زیاد بودن گرادیان فشار در جهت افقی خطوط هم فشار به هم نزدیک یا دور هستند. بسته بودن خطوط هم فشار نشان می دهد که پراکندگی فشار دما اتفاقی نیست. خطوط بسته واحدهای هم فشاری را بنام فشارهای زیاد (آنتی سکلین یا حد اکثر بارومتریک) و فاشر های کم (دپرسیون یا حداقل بارومتریک یا سکلین) تشکیل می دهند. از ترسیم خطوط هم ارزش نقشه ای مشابه نقشه توپوگرافی با منحنی های میزان به دست می آید. شکل 113
ارتفاع و ساختار اتمسفر
جو زمین ، پوشش عظیم گازی شکلی است که اطراف کره زمین قرار گرفته و حتی در سطح آن نیز نفوذ کرده است. هر قدر از سطح زمین دور شویم از غلظت هوا کاسته می شود. به طوری که غلظت هوا در لایه های انتهایی آنقدر کم می شود که جو به طور غیر محسوس با جو خورشید در هم می آمیزد. در ابتدا شدت کاهش غلظت هوا بسیار سریع است به طوری که 50 درصد جرم هوا در ارتفاع کمتر از 5/5 کیلومتری سطح زمین قرار دارد. و فقط نیمی از آنچه باقی می ماند در 5/5 کیلومتر دوم متمرکز است. به عبارت دیگر ، سه چهارم جرم هوا در ارتفاع کمتر از 11 کیلومتری سطح زمین متمرکز است. افزایش غلظت هوا در نزدیک سطح زمین ، به دلیل نیروی جاذبه زمین است. در دمای صفر درجه سانتی گراد و فشار 76 سانتی متر جیوه ، چگالی هوا در سطح زمین 3/1 کیلوگرم بر متر مکعب است. هر چند هوا در نقاط انتهایی جو به قدری رقیق است که حتی ایجاد وضعیت مشابه ان در آزمایشگاهها نیز امکان پذیر نیست. اما باز هم در چنین ارتفاعی ذارت هوا وجود داشته که به صورت غیر مستقیم قابل دیدبانی و اندازه گیری است. به همین دلیل ، ماهواره هایی که در مدارهایی به فاصله صدم کیلومتر از زمین گردش می کنند، حرکتشان به علت اصطکاک بارزات هوا کند شده و به طرف زمین کشیده می شوند. ساختار اتمسفر را می توان از دیدگاههای مختلف مورد بررسی قرار دارد . یکی از معیارهایی که بر اساس آن از نظر تغییرات هوا و اثرات مستقیم گرما بسیار با اهمیت می باشد. لایه بندی دیگری نیز در ارتباط با یونیزاسیون (Ionization) یا وجود ذارت باردار اتمی در جو انجام می گیرد. که به نوبه خود دارای اهمیت می باشد.
اما آنچه به عنوان مبنا پذیرفته شده ، همان لایه بندی حرارتی است. با توجه به محدود بودن اطلاعات ما از خصوصیات جو در لایه های فوقانی به این دلیل که سطوح بالایی هنوز تحت بررسی و تحقیق می باشد هیچ گونه تعریف و مشخصه جامعی از ساختار جو در این قسمت وجود ندارد. پایین ترین لایه جو که در برگیرنده بیشترین جرم هواست و همچنین بزرگترین ویژگی آن کاهش تدریجی هوا نسبت به ارتفاع می باشد. لایه تروپوسفر (troposphere) نام دارد. بیشترین تغییرات جوی که کاهش دما نسبت به ارتفاع مهمترین آنهاست در این لایه اتفاق می افتد. ضخامت متوسط لایه تروپوسفر حدود 11 کیلومتر است. ضخامت این لایه در قطب حداقل و در استوا به بالاترین مقدار خود می رسد. روی لایه تروپوسفر ، طبقه استراتوسفر قرار دارد که ضخامت متوسط آن حدود 23 کیلومتر است. در 3 کیلومتر مراحل استراتوسفر دمای هوا ثابت است. اما در قسمت های بالاتر ، دمای هوا با ارتفاع افزایش می یابد. لایه مزوسفر (Mesospher) در بالای طبقه استراتوسفر واقع شده و به صورتی است که در آن دمای هوا افزایش نسبت به افزایش ارتفاع به طور سریع کاهش پیدا می کند. ترموسفر (thermopher) انتهایی ترین لایه جو می باشد که در آن بار دیگر دمای هوا با ارتفاع به شدت زیاد می شود . این لایه از ارتفاع تقریبی 80 کیلومتری زمین شروع و تا 190 کیلومتری سطح زمین ادامه دارد. بدین ترتیب جو زمین از نظر حرارتی به چهار لایه متمایز تروپوسفر ، استراتوسفر ، مزوسفر ، ترموسفر تقسیم می شود. مرز بین لایه های اول و دوم ، تروپوپاز(Tropopause) ، مرز لایه لایه دوم و سوم ااستراتوپاز(stratopause) ،و مرز لایه های سوم و چهارم ، مزوپاز (Mesopoause) نام گرفته است. مزوپاز محلی است که پایین ترین دما را دارا می باشد.
همانطور که گفته شد ، برای جو زمین نمی توان انتهای مشخصی قایل شد اما در ارتفاع 190 کیلومتری که به عنوان انتهای لایه تروموسفر ذکر شد حدودی است که در عمل از آن استفاده می شود و گرنه لایه ترموسفر یونیزه بوده و محتوای ذرات باردار اتمی است. قسمت های پایین ترموسفر از نظر وجود ذرات باردار غنی است. به طوری که یک لایه مشخص مشخص یونیزه را در این قسمت تشکیل می دهد. ارتباطهای رادیویی راه دور از طریق انعکاسهای یک یا چندگانه تابشهای موج کوتاه از لایه های یونیزه مذکور امکان پذیر می گردد. آن قسمت از لایه های فوقانی جو که محتوای مقدار زیادی ذرات باردار (یون) است ، یونسفر (Unosphere) نام گرفته است. ترکیب گازهای هوا تا ارتفاع 70 کیلومتری کاملا یکنواخت و همگن است. اما بالاتر از این ارتفاع علاوه بر ساختار فیزیکی که در شکل 1-6 نشان داده شده ، لایه بندی دیگری نیز بر اساس گازهای موجود در جو وجود دارد که در شکل 1-7 نشان داده شده است.
فرمت این مقاله به صورت Word و با قابلیت ویرایش میباشد
تعداد صفحات این مقاله 34 صفحه
پس از پرداخت ، میتوانید مقاله را به صورت انلاین دانلود کنید
حدود4000سال(ق- م) اقوامی نیمه دوره گرددر هر دو سمت شرقی وغربی نجد ایران زندگی ده نشین اختیار کردند. انها که در مشرق ایران یعنی در خاک هندوستان وبه طور اخص دردره سند وناحیه پنجاب مستقر شدند در حدود3000ق م به ساختن سفالینههای منقوش با تصاویر زبده نمای خلا صه و ساده شده جانوران و نیز گونه ای خط صورتنگاشت ابتدایی دست یافتند و به تدریج میراث فرهنگی خودرادر قسمت علیای رود سند و خطه بلوچستان گسترش دادند که طبعا با گذشت زمان به شاخه هایی رویش یافت ومسلما در مسیر یکی ازاین انشعابات بوده است چهار مرکز عمده تمدن باستانی هند با نامهای:
1) موهنجودارو و هاراپا(که بزرگتر و محققا دو پایتخت بود ه اند)
2)لوتال و چانهودارو(بس کوچکتر)در اغاز هزاره دوم ق م به وجود امدند. در همان هزاره دوم ق م فلزکاری با مس ومفرع در میان ساکنان دره سند معمول شد وتمدنشان به پایه شهرنشینی پیشرفته ای اعتلا یافت واز حدود 1100ق م (تا 750ق م)اهن نیز به کار گرفته شد. دران زمان دره سند میبایست دارای اب فراوان و جنگلهای انبوه بوده باشد. خانههای شهری به طور عمده با خشت پخته برای جرز وبدنه وچوب برای کف و پلکان وبام ساخته میباشد. درموهنجودارو بارودارومشرف بر شهر باخزینه حمام وبنای مدرسه ای که متحملا متحوا و کاربردی ایینی میداشت برپاشده بود. شارعهای پهن باکویهای جانبی وکوچههای فرعی عموما به طورعمودبرهم ساخته میشدوخانه ها نیزچهارگوش قائم ودر حیاطی محصوربودند:درحالی که اقامتگاههای بزرگتر حمام خصوصی وسردخانه ومجرای فاضلاب داشتند. اماشگفت اینکه دران ساختمانها اثری اززینتکاری جسمی یارنگی یافت نشده است. موضوع شایان توجه این است که میبینیم به هر حال شهرهای نامبرده بخصوص موهنجودارو وهاراپا براساس نقشه ای هندسی وسامان یافته بنیانگذاری شده اند. باانکه مدارک و یافتههای بسیاررواج مسافرت وتجارت رامیان تمدنهای دره سندوجلگه دجله و فرات به تایید میرسانند لیکن درمقایسه مشاهده میشودکه ساکنان دره سند شاید به سبب حاکمیت مقررات و ضوابطی سخت دران جامعه بسیارمحافظه کارتروکم پویش ترازساکنان بین النهرین بوده اندزیرامی بینیم که باگذشت زمانی نزدیک به1500سال خیابان بندی شهری ونمای بیرون خانههای خودرایکسان نگاه داشتند ودرساختن نیزه وشمشیر همان تیغههای پهن کهن رابه کاربردند وازمهرهای مسطح وچهارگوش خوددست بر نداشتند وحال انکه اقوام بین النهرین دران مدت زمان به خواص تویزه مرکزی(رگه برجسته قوس)درطاقزنی با آجرپی برده ونیز مهرهای استوانه ای راجانشین مهرهای مسطح وچهارگوش کرده بودند.
اثارهنری مکشوف دردره سند به پنج گروه عمده تقسیم میشوندکه عبارتند:
الف- سفالیههای منقوش
ب- مهرهای مسطح چندضلعی
ج- پیکرههای سفالین کوچک-اندام مردانه وصنمک ها ازگل صورتگری
د- مفرغنینه ها
ه- پیکرههای سنگی ونقش برجسته کاری
الف- سفالینههای مکشوف مشتمل اندبرسبوهاوشکستههای کاسه وظروف به رنگ سرخ روشن ونخودی وازاندازههای کوچک تا بسیاربزرگ که برای ذخیره کردن آذوقه به کارمی رفته است. نقوش عموما بارنگ سیاه برروی لایه ای ازگل اخرای سرخ رنگ اجرا میشده است. انگاره(درخت زندگی)(مضمونی قدیمی ومتداول درهنر سومریان وبسیاری اقوام دیگر. بعدادرختی درمیان باغ عدن که میوه اش زندگی جاویدمی بخشید ونیز درختی دراورشلیم اسمانی که برگهایش شفا دهنده آلا م اقوام وملتهای روی زمین بود)که پیوسته ازجهت ترکیب هنری تغییرمی یافته ونقش ونگارهای سه پر(سه برگی)وچهارپر(چهاربرگی)
متشکل ازدوایر متقاطع وتصاویر(نقشپردازی شده)جانوران وپرندگان وگاهی آدمیان به روانی وگشادگی بربدنه سفالینه ها اجرا شده است پاره ای از اینها نیزبا چرخ کوزه گری ساخته شده وبخصوص از جهت ریخت متناسب خود نمونههای ممتاز به شمار میایند.
ب- مهرهای مسطح وچهارگوش ازگل صورتگری پخته(خاک رس نرم)بزرگترین وجالبترین مجموعه اثار هنری دره سندرابه وجود میاورند. همه انها کمابیش شکلی چهارگوش دارندبه اندازههای تقریبی 5/3سانتیمتر وباعلامات رمزی یا صورتنگاشتهایی-که خواندنشان هنوز براهل فن معلوم نشده-کنده کاری شده اند. دراین اثار هرجا نقشها باهم آمیخته میشود نظم اجزا وتعادل میان بخشهای پروخالی چنان بامهارت وکاردانی رعایت شده است که نگرنده رابه شگفتی میاندازد. روی بسیاری از این مهرها تمثال ارباب انواع کنده کاری شده که اهمیت خاص دارد:ازجمله رب النوعی شاخدارکه چهار زانو نشسته ومی توان گفت بهاحتمال بسیار سرمشق کهنسال شیوا(یا(سیوا) رب النوع جانوران ویکی ازسه بزرگ خدایی که با(برهما)و(ویشنو)تثلیث ربانی کیش هندو رابه وجود میاورد)بوده است. دیگررب النوعی که تاجی مقدس برسرداردکه بانشانی رمزی ونقش شاخ وبرگی زینت یافته است. درمیان تصاویر جانوران گاو نروفیل وتمساح هندی وماروافرادادمی و همچنین صحنههای زور آزمایی با گاو نر وفیل یا پشتک زنی وپرش روی پیکر گاو نر (شاید از انواع ورزش وبه احتمال بیشتر از اعمال آیینی دنیای کهن چنانکه در تمدن یونان باستان نیز معمول بود)فراوان دیده میشود. بهترین توجیه درباره ی مهرهای نامبرده این است که آنها را علایم و امضاهایی بدانیم که برای نشانه گذاری روی کالاها با مصدق وممهور کردن پیما نهای تجاری به کار برده میشده است.
ج- پیکرههای سفالین گروه بزرگ دیگری از آثار مکشوف در دره ی سند را تشکیل میدهد و بر چند گونه است. بعضی از آنها محتملا اسباب بازی هایی بودند مانند گاوهای کوهان کوچک باارابههای گلین ومیمونها که اجزایشان ازهم جداشدنی بود وباریسمانی بر زمین کشیده میشدند برخی دیگردارای محتوا یا مضمونی دینی بودندونمونههای بارزشان هیکلهای آدمی باسرگاونر یاانواع صنمکها(بتهای زنانه یاربه النوع مادر)که دماغی منقاری وبزرگ دارند وبه جای مردمک چشمشانمهرههای تسبیح مانند نشانده شده است. سطح اندام این پیکرههای ادمیوجانوری بارنگ ابکی ازگل اخرای سرخ پوشیده شده وهیکل بسیاری
دیگرازپیکرههای کوچک اندام آدمی راجامه یا پوششی چین وتاب یافتهفراگرفته است. درحالی که سرشان چون نمونه ای از آرایش پرتکلف وتفصیل جلب نظر میکند.
د- مفرغکاری درآن سامان اهمیت بسیار یافت. ابزارکارسلاح وهمه نوع لوازم خانه ازمفرغ ساخته میشد:ونیز پیکرههای هنرمندانه ای چون دختری درحال رقص که نمونه مشهوری از پیکره سازی باستانی به شمار میاید-ازان دوران برجا مانده است. این سنت هنری در دورههای شکوفایی تاریخ وتمدن هند به اوج کمال خود رسید.
ه- پیکره سنگی نیزدردره سندهمواره به اندازه کوچک ساخته میشده است.
بهترین نمونه آن نوع هنر تندیس کوچک مردی است باریش وباجامه ای به گل سه پر دیگردو پیکره نیم تنه مردانه باحدقههای خالی مانده از مهره مردمک. اصولا مشاهده میشودکه پیکره سازی ونقش برجسته کاری بیشتراز نقاشی موردتوجه ساکنان دره سند بوده است ولی چنانکه مشهوداست دردوره شکوفایی هنر وتمدن هند آن سنت هنری نیز روبه تکامل گذارد.
درحدود1500ق م با یورشهای پی درپی اقوام آریایی ازسمت شمال غربی هندوستان تمدنهای دره سند به ناگهان منقرض وشهرهای مسکونی به نابودی کشیده شد وتامدت هزارسال بعد هیچ اثری از تاریخ وهنر مردم آن خطه بر جای نماند ویامارا بروجودشان کمترین آگهی نیست. البته ازآن دوره دراز اندک تعدادی کوزه وظروف سفالین به دست آمده که جنبه کاربردی صرف دارند ونیز برخی پیکرههای کوچک اندام از گل صورتگری که تقلیدهایی از هنرگذشته دره سند است وارزش واقعی ندارند:درعین حال که تعیین سال وسنه تولیدشان نیز حتی به تقریب میسر نیست.
در سده ششم ق م بودا در هند ظهور کردوکیش بودایی تکوین وبه سرزمینهای مجاور یعنی تبت وچین وژاپن وآسیای جنوب شرقی اشاعه یافت. ازآن پس سه کیش باستانی دیگر در هندوستان شمالی به ظهور رسید که نامهای برهمایی و هندیی و(جینی)پیروانی کثیر به گرد خود آوردند والبته هر کدام به نحوی درهنرهند اثر گذاردند اما هنر تاریخی هند با تشکیل سلسله پادشاهی (موریانی)در قرن سوم ق م آغاز شد وصورتی مدون و مستند به خود گرفت. درزمان فرمانروایی (269تا232ق م). آشوکا پادشاه توانا و هنرپروراین سلسله هنرمنددر
شیوههای مختلف شکوفان شدونخستین(دوره طلایی)تاریخ هند ضبط تاریخ شد. آشوکا کشوری پهناورشامل قسمت اعظم خاک هند به وجود آوردندودرهر شهرپرستشگاهی بودایی برپا ساخت. که گاهی به شکل گنبدوگاهی چون برج ساخته میشدند(یعنی سرمشقهایی برای معماری هنددردورههای بعدی). آن هم بابرجسته کاریهای ریز نقش بر روی سنگ که به سه دسته تقسیم بندی یافته اندالف-نخستین یاکهنترین نقوش گیاهی وجانوری است که درمیانشان تصویر نیلوفر آبی اهمیت بسزاداردوزیادتکرارمی یابد
ب- تندیسهای آدمی به اندازه بزرگ
ج- صحنههای گزارشی از زندگی بودا ولی بدون حضور خود او (مگر جای پایش یا سریر و مخده اش) زیرا ذات متعالی او را فراتر از آن میدانستند که به تصویر و نمایش در آید. اصولا ساختن پیکره بودا از سده اول میلادی به بعد متداول شد ودر سدههای چهارم وپنج ب م به اوج کمال خود رسید. دیگر ازآثارپادشاهی آشوکا تعداد زیادی ستونهای یادبود بانقوش بر جسته
پ- رتفضیل ومتراکم است ونیز سنگ نبشتههای تاریخی که به فرمان آشوکا
در هر شهر به یادگارگذارده شده وحاوی مطالب سودمند درباره فرهنگ واوضاع زندگی آن دوران درخشان است. بدین ترتیب مشاهده میشود که در آغاز تاریخ مسیحی درهندوستان هنری ملی با سنن و شیوههای خاص خود تکوین یافته است که تحولات بعدی ازآن منشعب میشودهمچنین در تعداد زیادی غارهای دهکده آجاتنا(نزدیک به 30غار)واقع درشمال غربی حیدرآبادهند مقابر مزین به نقش برجستههای هنر بودایی متعلق به حدود200ق م ونقاشیهای دیواری(ازدورههای تا600ب م)یافت شده است. درغارشماره یک آجانتا مجلسی از شرفیایی سفیری از دربار ایران(احتمالا در پادشاهی خسرو دوم ساسانی)به حضور پادشاه هند بر دیوار نقاشی شده که حایز اهمیت بسیار است.
تعدادزیاد مهر کنده کاری شده از سنگ صابون یا استئاتیت از همان موهنجودارو به دست آمده اند وترکیبی از صناصر هندی و خاور نزدیک در انها به چشم میخورد (تصویر ). به بیان درست تر کشف یک مهرمتعلق به موهنجودارو از یک نقطه قابل تاریخگذاری فرهنگهایدره رود سند را به بین النهرین بود که امکان تاریخ گذاری فرهنگهای دره رود سند را به دانشمندان داد. خط روی مهرها تا کنون خوانده نشده است طرحهای گوناگونی که در سنگ حکاکی کرده اند مانند درخت (گاهی همراه با جانوران وپیکرههای انسانسوار)به عنوان اشیای مورد پرستش شبیه سازی شده اند. از جانورانی که نقش شان بیش از همه بر این مهر ها ظاهر میشود میتوان گاو کوهان دار برهمن، گاو آبی، کرگدن، و فیل را نام برد جانوران تخیلی و خدایان انسان ریخت نیز شبیه سازی شده اند روی یک مهر، یک پیکره نشسته سه سر با حالتی ظاهر میشود که بعد ها معلوم میشود حالت یوگا است بالای سرها یک نیزه سه شاخه دیده میشود که دو هزار سال بعد به نشانه تثلیث بودائی و شیوا خدای بزرگ آئین هندو مورد استفاده قرار میگیرد. دور تا دور این خدا را جانوران گوناگون از جمله گاو و شیر گرفته اند:این جانوران نیز بعد ها نماد شیوا شدند. پس از معلوم شدن تاریخ ساخت این مهر، می توان گفت که از روی نخستین نمونه آن خدا شبیه سازی شده بوده است. اینگونه استمرار پیکره نگاری، نشانه ای از ریشههای عمیق سنتهای دینی در هند است. سبک نیز سنتی پیوسته و بی گسست دارد. جانوران روی مهرههای دره سند، همان خطوط کناره نمای پیوسته و سطوح جسمانی پیشگفته را (با اشاره به پیکر هاراپا)دارندو ازمختصات پیکر تراشی در سراسر دوران بزرگی از تاریخ هند به شمار میروند. این استمرار هنری، چشمگیر است، البته نه فقط از لحاظ فاصله زمانی بلکه به این علت که در فاصله بین زوال تمدن سند (حدود1800پیش از میلادی)و تشکیل امپراطوری ماوریا(سده سوم ق م)، عملا هیچ اثری از هنرهای بصری بر جای نمی ماند. هجومهای آریاییان را که در حدود 1800پیش از میلادی آغاز شد میتوان علت بروزگسست در هنر هندی
دانست. دراینصورت، نظر به ثاثیر ژرف آریاییان بر فرهنگ هندیآنچه مایه شگفتی بیشتر میشود این است که در اینهمه مختصات و خصوصیات بومی توانسته اند به حیات خود ادامه دهند. . ویرانگری مهاجمان و کم دوامی مواد و مصالح مورد استفاده، بدون تردید، علت نابودی بسیاری است که عامل انتقال سنتهای هندی درطی 2هزار ساله پس از زوال تمدن دره رود سند بودند. آریاییان دین ودایی را با خود به هند آوردند. این اصطلاح از سرودهایی (وداها)مشتق شده است که تا امروز باقی مانده اند. این سرودها خطاب به خدایانی سروده شده اندکه مظاهر شخصیت یافته طبیعت به شمار میروند. ایندر (از سرودهای فراوانی)خدای توفان سوریان خدای آفتاب، ووارونا خدای آسمان بو دند. خدایان بسیار دیگری هم هستند. تمام این خدایان با خواندن سرودها و دادن قربانی، مطا بق قوانین خشک آیین مزبور، پرستیده میشدند. اثری از معبد نبود، اما آتشکده بود، که مطابق فرمولهای ثابتی ساخته میشدومرکز خلوص و وفاداری به شمار میرفت. اجرای این آیینها به قدری اهمیت داشت که بزودی، آگنی آتش مقدس و سوما نوشابه مقدس در مقام خدایانی مستقل، تجسم شخصی پیدا کردند. شکل نسبتا ساده دین و خواهشی که با آن همه زیبایی در سرودهای ودایی بیان شده است در مجموعه رسالات فلسفی و دینی و عرفانی اوپانیشادها (حدود800تا600پیش از میلادی)درباره ماهیت انسان و جهان که چندین مفهوم بیگانه با طبیعت پرستی مهاجمان شمالی را وارد آیین هندو کردند، تکامل مییابد. از جمله اندیشههای اصلی جدید میتوان به اندیشه سامسرا و کرمه اشاره کرد. منظور از سامسرا استحاله روح به شکل دیگری از حیات است که بلا فاصله پس از مرگ آغاز میشود. کیفیت زندگانی جدید روح نوزاده به کرمه یعنی نتیجه تمام کارهای دوران زندگانی پیشین بستگی دارد. منظور از کرمه بد، آینده تاریک یا تولد دوباره در دوزخ یا در جهان کنونی با قیافه جانوری پست-مثلا خزنده یا حشره –است.
منظور از کرمه خوب این است که روح میتواند وارد جسم پادشاه، کاهن یا حتی یک خدا شود، چون خدایان نیز در معرض مرگ نهایی و دایره بی پایان تولد دوباره اند.
بنابر این، هدف دین، غرق کردن زندگی فردی در یک روح جهانی شد. این هدف فقط پس از تکمیل کرمه هر فرد در اثر تولدهای دوباره بیشمار قابل وصول بود. اعتقاد بر این بودکه توبه، عبادت، و ریاضت بر سرعت این روند میافزایند. در طی سده ششم پیش از میلاد دو دین بزرگ در هند پدید آمدند. یکی آیین بودا بود که تاثیر عمیقی بر فرهنگ و هنر هند به طور کلی از سده سوم پیش از میلاد تا سده ششم یا هفتم میلادی داشت. (در پاره ای نقاط مانند بنگال و ایالت بهار، نفوذ این آیین تا سده یازدهم و در جنوب تا مدتی پس از آن ادامه داشت. )با آنکه آیین جین یعنی دین بزرگ بعدی هیچگاه از لحاظ اهمیت به پای آیین بودا نرسیده، تا امروز نیز به عنوان یک دین کوچک ولی مشخص به حیاتش ادامه میدهد ولی آیین بودا عملا از این سرزمین ریشه کن شده است. هنرهای بسیاری از کشورهای آسیایی از آیین بودایی هندی که با تولد بودا ساکیا مونی در حدود 563پیش از میلادی آغاز گردید مشتق میشوند.
بودا، که فرزند پادشاه حاکم بر منطقه کوچکی در مرز نپال و هند بود، بنابر افسانه ها، به طرز معجزه آسایی در رحم مادرش شکل گرفت و از پهلوی او به بیرون جهید. این کودک که سد هارته نامیده شد و به گاوتمه یا گوتمه نیز شهرت داشت، تواناییهای خارق العاده ای از خود بروز داد یکی از فرزا نگان آن زمان پیش بینی کرد که او یک بودا – مردی روحانی، روشن و آگاه که بنابر تقدیر به نیروانا واصل میشود –خواهد شد. سد هارته پس از یک سلسله مواجهه با سالخوردگی، بیماری، و مرگ، تجملات درباری را رها کرد و به دنیا پشت پا زد. سرانجام به هنگام عبادت در زیر یک درخت بو یا انجیر معبد در دهکده بوده گایا (اشراق عظیم)یا نور معرفت – همان شناخت کامل جهان که اصول آیین بودا یا بوداییت است- بر وی تابید. تعالیم وی را میتوان چنین خلاصه کرد:زندگی سراسر رنج و اندوه است؛علت زندگی؛بستگی به کار وخود است؛این بستگی را میتوان با حذف آرزوها – که چشم خود را به توالی بیشمار تولدهای دوباره میبندند- از میان برد؛متوقف ساختن تولد دوباره با پیروی از ارکان هشتگانه طریقت شامل اعتقاد درست، اراده درست (ترک لذات جسمی، خودداری از آزار جانوران، و غیره)، گفتار درست، رفتار درست، معیشت درست، اندیشه درست، وخلسه و حال درست میسر میشود. این فرمول بندی مقدماتی آیین بودا که رستگاری را نتیجه تلاشهای فردی میداند، بعد ها آیین بودای هینایا نا نامیده شد.
ایین بودا که بدین طریق شکل گرفت، در برابر اندیشه بنیادی آیین هندو واقع نشد بلکه بدعتی مختصر بود که از پاره ای تاملات در اوپانیشادها ناشی شده بود. کاری که آیین بودا کرد پیشنهاد روشنی برای حل این مساله کهن هندی بود که زنجیر زندگی را باید چگونه از گسست که روح فرد بتوا ند در چارچوب روح جهان به آرامش نهایی برسد.
انواع مهر، موهنجودارو، هزاره سوم پیش از میلاد. سنگ صابون. موزه آثار عتیقه آسیای مرکزی. دهلی نو
معماری و پیکر تراشی آغازین:سلطه آیین بودا
نخستین نمونههای شناخته شده هنر در خدمت آیین بودا (از اواسط سده سوم پیش از میلاد)، هم بغرنج هستند هم دارای عظمت ساختمانی اند. آشوکا (272-232ق. م. )امپراطور هند، نوه چاندار گوپتا موسس سلسله ماوریا0حدود321-184پیش از میلاد)پس از مشاهده مصائب ناشی از درگیریها ی وحشیانه نظامی که در دوران خود وی به وحدت بخش بزرگی از شمال هند انجامید ه بود، به آیین بودا گروید. کاخ وی در پاتلیپو تره (پاتنه، کرسی کنونی ایالت بهار)به تقلید از کاخ هخامنشیان در تخت جمشید تصویر( )ساخته شده بود. مگاستنس، سفیر یونان در دربار آشوکا، گزارش درخشانی درباره پاتلیپوتره از خود بر جا گذاشته است. امروزه فقط پی ها ی ساختمانها و بقایای یک نرده آن در روی زمین دیده میشوند، ولی با بررسی یک سلسله ستونهای یادبودی و مقدسی که آشوکا در شمال هند بر پا داشت میتوان تصوری از جزییات معماری آن به دست آورد. این ستونهای تک سنگی از ماسه سنگ صیقل یافته ساخته شده بودند و ارتفاع برخی از آنها به هیجده یا بیست متر میرسید.
سرستون یکی از آنها (تصویر )که امروزه در موزه سارناته بنارس نگاه داری میشود، نمونه ای از سبک رایج در آن دوره را مجسم میکند. این ستون از یک سر ستون سدری شکل بر روی یک صفحه افقی مزین به یک کتیبه مرکب از چهار جانور و چهار چرخ گردونه یک در میان تشکیل شده است. بر صفحه افقی مزبور چهار شیر پشت به یکدیگر نشسته اند و در اصل یک چرخ گردونه بزرگ نیز بالای سرشان بوده است. در اینجا تمام شکلها نمادین هستند. درخت سدر نیز که نماد سنتی خداست، به معنی رهایی انسان در آیین بودا بوده است. چرخ گردونه نشانه گردش زندگی، مرگ، و تولد دوباره بود. این (گردونه زندگی)غالبا درجات معنایی دیگری داشت. در این مورد، معنی مزبور، یکی از ارکان تعالیم بودا-(گرداندن چرخ قانون)-بود. خود چرخ(که احتمالا از نمادهای باستانی آفتاب گرفته شده است)، و چهار جانور (به نشانه چهار ربع دایره)که در اینجا چرخ به آن اشاره دارد، تلویحا یک مفهوم کیهان شناختی دارند، که شتون در آنجا نماد محور جهان به شمار میرود. شیرها نیز معانی چندگانه داشتند ولی در اینجا با ساکیامونی بودا که به شیر طایفه ساکیا معروف بود برابرپنداشته شده اند. ستونهای مزبور نه فقط از لحاظ نماد پردازی شان بلکه از این شیرها ی شق و رق به شیرهای کاخ تخت جمشید شباهت دارند، جانوران نیم برجسته دور تا دور صفحه زیر پای آنها به سبک سیالگونه و قدیمی موهنجودارو کنده کاری شده اند. پیکرهای عظیم یاکشاها و یاکشی ها نیز که در دوره آشوکا یا کمی پس از او کنده کاری شده اند، از همین خصوصیت پیروی میکنند. این خدایان مذکر و مونث، که در اصل به عنوان ارواح محلی طبیعت، خدایان درختها و کوهها پرستیده میشدند، در مجموعه خدایان مختص آیین بودا وآیین هندو قرار داده شدند.
سر ستون برجای مانده از ستونی که آشوکا (272-232ق. م. ) امپراتور هند در پاتلیپوتره برپا داشته بود. موزه باستان شنایی سارناته.
پرستشگاه غاری
دوره حکومت سلسله ماوری، شاهد پیدایش مقدمات یک سبک بی نظیر معماری – پرستشگاههایی که در دل صخرههای سنگی کنده میشدند – نیز بود. بخشهایی از بیرون (و بعدها درون)این غارها را با تقلید مو به مو از ابنیه چوبی آن دوره، کنده کاری
کردند. غار لوماس ریشی که در دوره سلطنت آشوکا داخلش را خالی کردند، در ورودیش (تصویر )از نوعی است که تا هزار سال بعد نیز رواج داشت. این المثنا ی برابر اصل نمای چوبی یک درگاه ورودی با پیشامدگی منحنی دارد که با تقلید از سقف انعطاف پذیر چوبی خمیده بر روی شاه تیرهای چهار گوشه ساخته شده است. یک کتیبه تزیینی مرکب از چند فیل بر بالای درگاه ورودی، سنتهای پیکرتراشی محلی را به نسلهای آینده منتقل میکند. سقوط سلسله ماوری مقارن آغاز سده دوم پیش از میلاد به تجزیه سیاسی هند انجامید.
در ورودی غار لوماس ریشی، کوههای بربر، سده سوم ق. م.
استوپا
در دوره حاکمیت سونگاها و آندهراها که جانسیان اصلی ماوریها بودند، چایتیاها (تالارها ی اجتماعات بودایی)و ویهاراها (دیرها) از ساحل غربی تا ساحل شرقی به مناطق کوهستانی هند مرکزی یورش بردند. در همان زمان، استوپا که اصلا یک مقبره بودایی به صورت کپه ای از خاک بود، تکامل یافت و دارای برنامه معماری مهمی شد. (می گویند آشوکا در سراسر هند، هزاران استوپا ساخته بود). در پایان سده دوم پیش از میلاد، این بناها ابعاد عظیمی پیدا کردند. قطعات حکاکی شده ای از نخستین استوپا در ماتهورا، در بهارهوت (سانتای امروزی) و دیگر نقاط هند به دست آمده است، ولیعظمت این گونه ساختمانها را در دهکده سانچی واقع در ایالت مادهیا پرداش به بهترین شکل ممکن میتوان مشاهده کرد. آنجا، از تپه ای مشرف بر دشتی پهناور، چندین استوپا حاوی بقایای اجساد و اشیای مقدس، در طی چندین سده متوالی ساخته شده اند. از این میان استوپا ی بزرگ (تصویر )، ظریفترین و رفیع ترین استوپا در آغاز توسط آشوکا ساخته ووقف شد. این عمارت که توسعه یافت و سرانجام در اواسط سده نخست پیش از میلاد به پایان رسید، امروزه نقطه اوج پیشرفت یک دوره از تمدن هند به شمار میروند. در سمت جنوبی، پلکانی هست که به صفه استوپا-ساقه گنبد به ارتفاع شش متر –منتهی میشود ودسترسی به یک راهروی باریک نرده دار در اطراف گنبد را میسر میگرداند. ارتفاع گنبد از زمین، پانزده متر است. در بالای گنبد فضای مربع شکل محصوری به نام هارمیکا ساخته شده است ودر وسط آن نیز یک یاستی یا دکل نصب شده است. بایستی با چند چتر مزین شده است. دورتادور کل عمارت استوپا نرده سنگی گردی کشیده شده است که در چهار سمت شمالی شرقی جنوبی و غربیش چهار تورانا یا دروازه دارد. (تصویر )استوپا، مانند بیشتر ابنیه هندی بیش از یک کارایی یا وظیفه دارد این بنا به عنوان محلی برای نگاه داری از خاکستر مردگان مقدس و پرستیدنی نماد مرگ بودا یا نشانه آیین بودا به طور کلی است. مومن ضمن گردش به دور گنبد دعای خویش را نثار استوپامیکند ولی همین استوپا به عبارتی یک نمودار کیهانی است که دروازه هایش چهار نقطه اصلی تاکید بر کوه جهانی به شمار میروند هارمیکا نماد بهشت خدایان سی وسه گانه است ولی یاستی به عنوان محور عالم از این کوه گنبد واز طریق هارمیکا اوج میگیرد و بدین طریق جهان را به بهشتهای برین متصل میکند.
نرده کاری و گنبدهای برخی از استوپا با پیکرهای نقش بر جسته تزیین میشدند. دروازههای استوپا ی سانچی با نمادهای بودایی خدایان و صحنههای روایتی پوشانده شده اند ولی پیکر بودا هیچگاه در اینجا ظا هر نمی شود. در عوض او با نمادهایی چون یک سریر خالی درختی که وی در زیرش به تامل میپرداخت چرخ قانون و ردپایش نشان داده میشود. همچنان که استوپا سانچی بزرگترین بنای بر جا مانده از دوران اولیه آیین بودا است چاپیتیای کارلی ظریفترین معبد غاری کنده کاری شده است در طی سدههای دوم واول پیش از میلاد معابد غاری تکامل یافتند و از شکلهای ساده غار لوماس ریشی نیز بسی پیچده تر شدند. نمادهای با شکوه سنگی با تقلید موبه مو از معماری چوبی برای درهای این معابد ساخته میشدند در حدود سال 50 میلادی در کارلی در رشته کوه گاتهای غربی نزدیک بمبئی قله یک تپه را خالی کردند و معبدی مذبح وار به طول تقریبی 38متر و ارتفاع 14متر در دل آن ساختند صحن مرکزی این معبد به یک استوپا ی یکپارچه در مذبح منتهی میشود و در دو سوی صحن نیز ستونهای عظیمی با سر ستونهای زنان و مردان فیلسوار کار گذاشته شده و در راهروی جانبی پدید آورده اند(تصویر )
استوپای بزرگ. دهکده سانچی. پایان ساختمان در سده نخست ق. م.
نقش برجسته از استوپا. آماراواتی، سدههای نخست تا سوم میلادی. موزه گیمه. پاریس.
رستاخیز آیین هندو
معماری و پیکر تراشی
در دوران اوج رونق آیین هندو تدریجا نیروی لازم برای درهم شکستن فرزند بدعت گذار خویش را فراهم میآورد. آیین بودا پیروزی اولیه اش را مدیون وضوح دستورها یش برای رسیدن به رهایی و رستگاری بود. در حدود سده دوم یا اول پیش از میلاد پاسخ آیین هندو به مساله بالا در اشعار فلسفی بهاگاواد گیتا داده شد. این مجموعه اشعار از آن زمان تاکنون شالوده آیین هندو بوده است. بنابر بهاگاواد –گیتا تامل و تعقل میتوانند به جذب نهایی در جوهر خدایی بیانجامند اجرای فداکارانه و بی غرضانه وظایف روز مره نیز میتوانند
فرمت این مقاله به صورت Word و با قابلیت ویرایش میباشد
تعداد صفحات این مقاله 30 صفحه
پس از پرداخت ، میتوانید مقاله را به صورت انلاین دانلود کنید

نوع فایل: word
قابل ویرایش 140 صفحه
چکیده:
تهیة گوگرد پلیمری بعنوان عامل اصلی پخت در ساخت مصنوعات پلیمری
رضا مجد - کارشناسی ارشد شیمی کاربردی
پخت گوگردی رایج ترین سیستم پخت در ساخت مصنوعات پلیمری است . اما در این سیستم پخت معمولاً از گوگرد معمولی استفاده می شود که مشکلاتی در پی دارد . مهمترین مشکل استفاده از گوگرد معمولی پدیدة شکفتگی (Blooming) است که بهترین راه حل برطرف کردن آن استفاده از گوگرد نامحلول یا پلیمری در پخت آمیزه ها است. روشهای بکار گرفته شده در این پژوهش شامل : روش ذوب گوگرد معمولی و همچنین هیدرولیز است . گوگرد نامحلول بدست آمده پس از پوشش دهی با روغن آروماتیک در ساخت آمیزه های لاستیکی بکار گرفته شدند . نتایج تست های فیزیکی و مکانیکی بیانگر عملکرد مؤثر گوگرد پلیمری بکارگرفته شده می باشد .
رایجترین سیستم پخت در آمیزه های لاستیکی پخت گوگردی است که علاوه بر اقتصادی بودن از تنوع زیادی برخوردار است و امکان دستیابی به محدودة گسترده ای از خواص را فراهم میکند. گوگرد با قرار گرفتن در بین زنجیر پلیمرها بین آنها اتصالات عرضی تشکیل میدهد و موجب تشکیل ساختار شبکهای می شود . مشکل عدیده این سیستم پخت پدیده شکفتگی(blooming) گوگرد در آمیزه های لاستیکی است که این پدیده بااستفاده از گوگرد نامحلول بر طرف می شود. زیرا وابستگی حلالیت این نوع گوگرد در بستر پلیمری به دما بسیار نامحسوس است. قیمت بالای گوگرد نامحلول و وارداتی بودن آن مشکلاتی را برای صنایع لاستیک بوجود آورده است. روشهای مختلف ارائه شده برای تهیه گوگرد نامحلول در کشور، نیز به دلایل اقتصادی و یا مشکلات دستگاهی و یا مواد اولیه قابل اجرا نبودهاند.
در این پژوهش دو روش ، ذوب گوگرد معمولی و همچنین هیدرولیز بعنوان روشی نوین ، در تهیه گوگرد نامحلول بکار برده شده است .
مقدمه:
گوگرد به عنوان محصول جانبی صنایع نفت و گاز سالانه بیش از 41 میلیون تن در سال طی فرآیند شیرینسازی تولید می شود . همچنین میزان تولید کل گوگرد در جهان رقمی بیش از 64 میلیون تن در سال است . حائز اهمیت قرار گرفتن مسائل زیست محیطی از عوامل مؤثر در تولید گوگرد است . به همین خاطر برای جلوگیری از مشکلات زیست محیطی و همچنین به دلیل افزایش استحصال منابع نفت و گاز ، میزان تولید گوگرد رشدی صعودی خواهد داشت . ضمن اینکه مصرف این ماده نسبت به تولید آن کمتر است .
کشور ما با داشتن منابع نفت و گاز فراوان یکی از عمده ترین تولید کنندگان گوگرد در خاورمیانه است و سالانه بیش از 5/1 میلیون تن گوگرد تولید می کند که با راه اندازی فازهای جدید پالایشگاهها این رقم به 5/2 میلیون تن در سال خواهد رسید . مصرف سالانه کشور در حال حاضر حدود 300 هزار تن در سال است . صادرات گوگرد نیز با توجه به کاهش قیمت گوگرد مقرون به صرفه نیست . بنابراین یافتن راههایی برای مصرف این ماده و یا تبدیل آن به موادی که دارای ارزش اقتصادی بیشتری باشند حائز اهمیت و توجه فراوان است .
تهیه گوگرد نامحلول از گوگرد معمولی می تواند یکی از راه حلهای این معضل باشد . گوگرد نامحلول بدلیل حساس نبودن حلالیت آن به کاهش دما می تواند جایگزین مناسبی برای گوگرد معمولی در صنایع لاستیک و همچنین تایر باشد . گوگرد معمولی حلالیستش در گسترة دمائی متفاوت است و با کاهش دما حلالیت آن کاهش می یابد . بنابراین با استفاده از گوگرد محلول در پخت آمیزه های لاستیکی با مشکلات عدیده ای از جمله پدیده سفیدک زدن یا شکفتگی مواجه میشویم . تنها راه حل مناسب برای جلوگیری از این مشکل استفاده از گوگرد نامحلول است که در این پژوهش به روشهای تهیه آن و همچنین روشهای کاربردی و نوین تهیه گوگرد نامحلول اشاره شود . با تولید این ماده با ارزش ضمن کاهش خسارات ناشی از مصرف گوگرد معمولی و همچنین افزایش کیفیت محصولات تولیدی می توان واردات آن را به کشور کاهش داد و حتی در آینده ای نزدیک با تولید متناسب با مصرف داخلی از واردات آن جلوگیری کرد .
فهرست مطالب:
چکیده
مقدمه
فصل اول
مقدمه
1-1 تولید
1-1-1 فرایندهای جذب در مایع و اکسیداسیون
1-1-2 فرایندهای اکسیداسیون مستقیم
1-1-3 تولید گوگرد در جهان
1-1-4 تولید گوگرد در ایران
1-2 صادرات گوگرد در جهان
1-2-1 وضعیت صادرات گوگرد ایران
1-3 وضعیت مصرف گوگرد در جهان
1-3-1 مصرف گوگرد در صنایع داخلی
1-4 مصارف گوگرد
1-4-1 اسید سولفوریک
1-4-2 کشاورزی
1-4-3 باتریهای قابل شارژ
1-4-4 گوگرد در بتن
1-4-5 لامپ گوگردی
1-4-6 حذف جیوه در آب
1-4-7 تولید کف
1-4-8 گوگرد در آسفالت
1-4-9 گوگرد در صنایع لاستیک سازی
فصل دوم : (لاستیک)
تاریخچه صنعت لاستیک
2-1 معرفی چند اصطلاح
2-2 مواد در آمیزه کاری لاستیک
2-3 کائوچو
2-3-1 کائوچوها از دیدگاه بازرگانی
2-3-2 کائوچوها از دیدگاه مقاومتی
2-3-3 کائوچوها از دیدگاه فرآوری و تهیه
2-3-3-1 کائوچوهای طبیعی
2-3-3-2 کائوچوی مصنوعی
2-4 فرآیند پخت کائوچو
2-5 ترکیبات مؤثر در آمیزه کاری کائوچو
2-5-1 گوگرد
2-5-2 شتابدهنده ها
2-5-3 فعال کننده ها
2-5-4 تاخیر دهنده ها
2-5-5 پر کننده ها
2-5-6 نرم کننده ها
2-5-7 پپتایزرها
2-6 آزمونهای معمولی در تضمین مصنوعات پلیمری
2-6-1 آزمونهای روی آمیزه پخت شده
2-6-2 آزمونها آمیزه خام
2-6-2-1گرانروی
2-6-2-2 رئومتر
2-6-2-3 جرم مخصوص
2-6-2-4 چسبندگی
2-6-2-5 پراکنش دوده
2-6-1 آزمونهای آمیزه پخت شده
2-6-1-1 کشش
2-6-1-2 مانائی فشاری
2-6-1-3 سختی
2-6-1-4 سایش
2-6-1-5 مقاومت در مقابل پارگی
2-6-1-6 مقاومت خمشی
فصل سوم : گوگرد در لاستیک
مقدمه
3-1 ولکانیزاسیون
3-1-1 درجه ولکانیزاسیون
3-1-2 مراحل ولکانیزاسیون
3-1-3 تغییر خواص نسبت به درجه
تاثیر افزایش دانسیته اتصالات عرضی
3-2 اثر ساختمان اتصال عرضی
3-2-1 نوع ساختمان اتصال عرضی
3-2-3 خواص مکانیکی
3-2-4 رفتار فرسودگی حرارتی
3-2-5 خواص دینامیکی
خواص بهینه در آمیزه های ولکانیزه شده
3-3 سیستم های پخت
3-4 پخت گوگردی
دلایل ترجیح سیستم پخت گوگردی
3-4-1 گوگرد
3-4-1-1 گوگرد ولکانیزاسیون
3-4-1-2 درصد خلوص گوگرد
3-4-2 مواد گوگرد دهنده
3-5 پخت پراکسیدی
3-5-1 فواید پخت پراکسیدی
3-5-2 معایب پخت پراکسیدی
3-6 روشهای پخت
3-6-1 پخت غیرمداوم
3-6-1-1 قالبگیری
3-6-1-2 پخت گاز
3-6-1-3 پخت با غلاف سری
3-6-2 پخت مداوم
3-6-2-1 پخت با روتوکیور
3-6-2-2 پخت در مایعات داغ
3-6-2-3 پخت در بسترة ذرات داغ شناور
3-7 آلوتروپ های گوگرد مورد استفاده در صنایع لاستیک
فصل چهارم : بخش تجربی
4-1 دستگاهها و وسایل مورد استفاده
4-2 نقطة ذوب گوگرد محلول
4-3 نقطة ذوب گوگرد نامحلول
4-4 تعیین مقدار گوگرد محلول در تولوئن
4-5 تهیه گوگرد نامحلول از روش ذوب
4-6 روش تعیین درصد گوگرد نامحلول
4-7 بهینه کردن درصد گوگرد
4-7-1 اپتیمم کردن دما
4-7-2 اپتیمم کردن دور همزن
4-7-3 اپتیمم کردن درصد کاهندة کشش سطحی
4-7-4 اپتیمم کردن درصد پایدار کننده
4-8 استخراج گوگرد نامحلول بدست آمده
4-9 روغن پوشی گوگرد نامحلول بدست آمده
4-10 تعیین میزان روغن گوگرد روغنی
4-11 تهیه گرانول گوگرد نامحلول
4-12 تهیه گوگرد نامحلول در مقیاس bench
4-13تهیه گوگرد نامحلول در مقیاس پایلوت
4-14 تهیه گوگرد نامحلول بوسیلة هیدرولیز
4-15 بکارگیری گوگرد تهیه شده در ساخت آمیزه
فصل پنجم : بحث و نتیجه گیری
5-1 گوگرد نامحلول
5-2 تاثیر منفی شکفتگی بر خواص آمیزه
5-3 گوگرد ، موهبت یا آفت
5-4 روشهای تهیه گوگرد نامحلول
الف-سرد کردن سریع گوگرد مذاب
ب-اکسیداسیون نافص
ج-هیدرولیز مستقیم
روش بکارگرفته شده در این پژوهش در هیدرولیز
5-5 روش ذوب ، روشی کاملاً کاربردی
5-6 مقایسة آمیزه های تهیه شده
پیشنهادات
منابع
منابع و مأخذ:
- ماهنامه کامپیوتر
- سایت های مختلف از جمله :

ینک پرداخت و دانلود *پایین مطلب*
فرمت فایل:Word (قابل ویرایش و آماده پرینت)
تعداد صفحه24
فهرست مطالب
بررسى فقهى شهادت زن در اسلام
ارزش شهادت زن
: تقسیم ها و ملاک ها
تقسیم بر اساس مصادیق حقوق
تقسیم بر اساس اهمیّت حقوق
راه هاى توجیه تفاوت بین زن و مرد در شهادت و بررسى آنها
مقدمه
(... وَ مَا رَبُّکَ بِظَـلَّـم لِّلْعَبِیدِ );[1] خداوند هیچ گاه بر بندگانش ظلم نکرده و نمى کند.
هر مکتب و ایدئولوژى براى فراخوانى جامعه به سوى خویش باید نیازهاى فطرى انسان ها و مشکلات جوامع را در نظر گرفته، بر طبق آن، مبانى خویش را بنیان و به جامعه ارائه نماید:
(فَأَقِمْ وَجْهَکَ لِلدِّینِ حَنِیفاً فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِى فَطَرَ النَّاسَ عَلَیْهَا...).[2]
چرا که بدون توجه به نیازهاى بشر در زندگى هیچ مکتبى موفق به جذب مردم به سوى خویش نمى شود. یکى از راه هاى پذیرش جامعه سهولت در دین است که به همان فطرى بودن و برآوردن نیاز بشر بر مى گردد: بعثنى بالحنیفیّة السهلة السمحة.[3]
بر همین اساس، خداوند حکیم ـ که آفریدگار انسان خاکى است و آگاه تر از همه به نیازهاى بشر ـ به پیامبران خود دستور داده است که به گونه اى در دعوت خود برنامه ریزى کنند که گسترش عدالت و رفع ظلم و تبعیض در جامعه را به دنبال داشته باشد. با توجه به همین ملاک، خداوند حکیم در قرآن به پیامبر خویش یادآورى مى نماید که پروردگارت هیچ گاه به بندگانش ظلم نمى نماید و ارزش هر انسانى را بسته به نوع اعمالش مى داند و هیچ انسانى را بر انسان دیگر ترجیح نداده است. او معیار تقرب به خود را پرهیزگارى و اعمال صالح دانسته، نه قومیت و جنسیت، که آن هم باز به نفع انسان هاست; چرا که تقوا مانع از تعدى و ظلم است.
بر همین اساس، تمامى احکام نیز باید بر مبناى عدالت استوار باشد و این اصل استثنا بردار نیست. بنابر این، تمامى پیروان مکاتب عدالت محور مى توانند هر حکمى را که مخالف عدالت و موافق ظلم و تبعیض دیدند، مورد خدشه و شبهه قرار دهند; چرا که میزان در هر حکمى از طرف شارع عدالت قرار داده شده است.
واضح است که شارع حکیم هیچ گاه حکمى ظالمانه صادر نخواهد کرد و در مواردى که در کتاب و سنت در حکمى شائبه عدم عدالت وجود دارد، باید به مبانى آن و طریق استنباط آن رجوع کرد.
حال با توجه به این اصل و ملاک مهم در جعل احکام شرعى، یکى از احکامى که امروزه در آن شبهه تبعیض و عدم عدالت و برابرى مطرح شده، مسأله عدم تساوى شهادت زنان با مردان است. این عدم تساوى هم در مباحث مربوط به دعاوى مطرح است و هم در اثبات برخى از احکام شرعى، مانند رؤیت هلال ماه. در برخى دعاوى مثل حدود عِرضى و یا برخى از احکام شرعى مانند ثبوت طلاق به طور کلى شهادت زنان نفى گردیده است که موجب بروز شبهه عدم عدالت در این حکم شده است.
با توجه به شبهات طرح شده در موضوع شهادت زنان، در این نوشتار در پى آن هستیم که با دو هدف به بررسى ادله شهادت زنان در کتاب و سنت و اقوال فقها بپردازیم: اول آن که ببینیم آیا اصلا چنین حکمى از طرف شارع صادر شده یا خیر; بدین معنا که شارع حکیمى که تبعیض و ظلم را در احکام خویش نفى کرده است، آیا در این مورد یک حکم کلى بر موضوعات فقهى و دعاوى که نیاز به شهادت شهود دارد، نموده است و ارزش شهادت دو زن را برابر شهادت یک مرد دانسته است؟ یا این که اصلا چنین حکم کلى وضع نکرده است که این صورت دیگر شبهه تبعیض وجود ندارد و نمى توان حکم اسلام در شهادت زنان را مورد مناقشه و مخالفت عدالت برشمرد.
دوم آن که اگر در مواردى به وسیله ادله متقن و نصوص صریح ثابت گردید که ارزش شهادت دو زن برابر شهادت یک مرد است و یا این که اصلا شهادت زنان مورد پذیرش نیست، جهت توجیح این حکم چه باید کرد. براى دستیابى به این دو هدف، این نوشتار در دو بخش تنظیم گردیده است که در بخش اول آن به مباحثى همچون ارزش شهادت زن و اصل عملى در شهادت و دلایل عمومى عدم تساوى شهادت زن و مرد، پرداخته شده است.
بخش دوم ـ که محور اصلى این نوشتار است ـ شامل بررسى و کنکاشى در ادله موضوعاتى همچون شهادت زنان در امور مالى، رؤیت هلال، طلاق، رضاع، نکاح... و حدود (عرضى و غیر عرضى) است.
لازم به ذکر است محور این مباحث، دروس خارج فقه حضرت آیة الله العظمى صانعى (دام ظله) است که در سال هاى 80 ـ79 در مدرسه مبارکه فیضیه القا فرموده اند. از آنجا که این جانب نیز در آن سال ها در محضر ایشان تلمذ مى کردم، با توجه به نظریات جدیدى که ایشان در رابطه با شرایط شاهد و بخصوص شرط مرد بودن شاهد مطرح نمودند، با توصیه دوستان در مؤسسه فقه الثقلین تصمیم به تحقیق و ویرایش و تنظیم این دروس گرفتم. ناگفته نماند که بازنویسى مباحث فقهى که با اصطلاحات و دقت هاى پیچیده که فهم آن مستلزم فراگیرى مقدمات و ممارست در حضور نزد اساتید معظم حوزه هاى علمیه ـ صانها الله عن الحدثان ـ همراه است، در قالبى که قابل استفاده براى غیر طلاب حوزه هاى علمیه همچون دانشگاهیان و فرهیختگان گردد، کار دشوارى است ولکن در این اوراق، در حد توان سعى گردید آنچه که در ارتباط با اصل شهادت زنان و شبهات و پاسخ به آنها در دروس خارج فقه مطرح گردیده بود، در حد این نوشتار و رسیدن به هدف آن آورده شود.
در پایان، لازم است که از والد معظم در ارتباط با راهنمایى هاى ایشان در چگونگى طرح مباحث و یادآورى نکات ریز فقهى تشکر و قدردانى نمایم.
و ما توفیق إلاّ بالله. علیه توکلت و الیه أنیب حسبنا الله و نعم الوکیل، نعم المولى و نعم النصیر